هشدار متقی درباره آینده پرابهام روابط ایران و آمریکا | ایران در آستانه یک بحران چندلایه؟
رویداد۲۴| ابراهیم متقی، استاد دانشگاه تهران، در یادداشتی با عنوان «دیپلماسی در لبه منازعه؛ آینده روابط ایران و آمریکا» که در روزنامه اعتماد منتشر شده، تأکید کرده است که فضای کنش ارتباطی تهران و واشنگتن در سومین دهه ژانویه ۲۰۲۶ «با نشانههایی از ابهام و تعارض بیشتر همراه شده است».
به نوشته متقی، اگرچه ایران تلاش دارد از مسیرهای دیپلماتیک عبور از چالشهای پرمخاطره را دنبال کند، اما «واقعیتهای موجود در کنش دیپلماتیک امریکا و بسیاری از کشورهای اروپایی نشان میدهد که اولا دیپلماسی در محاق سیاست قدرت و الگوی کنش تهاجمی ترامپ قرار گرفته است» و ثانیاً این تلاشها «به نتیجه مطلوب و موثری منجر نشده است».
او با اشاره به تحرکات نظامی و امنیتی آمریکا در منطقه مینویسد: «در عصر موجود، نشانههایی از کنش دیپلماتیک غیرموثر و جابهجایی ابزارهای نظامی، تاکتیکی و عملیاتی امریکا در محیط منطقهای به نمایش درآمده است.»
متقی همچنین رزمایش «نیزههای پیروزی ۲۰۲۶» را یکی از مصادیق این وضعیت دانسته و تأکید میکند که در چنین شرایطی «دیپلماسی در لبه منازعه و چالشهای امنیتی غیرقابل کنترل قرار گرفته است».
این استاد دانشگاه تهران با پیوند دادن فشارهای خارجی به تحولات داخلی، مینویسد دونالد ترامپ تلاش دارد «محدودیتها و چالشهای اقتصادی ایران را با نشانههایی از بحران اجتماعی و امنیتی پیوند دهد» و حوادثی، چون مشکلات اقتصادی، «توئیت آشوبساز و تحریکبرانگیز دونالد ترامپ» و نقش رسانههایی مانند ایران اینترنشنال را در زمره عوامل تشدیدکننده بحرانهای اخیر ارزیابی میکند.
متقی در بخش دیگری از یادداشت، از شکلگیری روندی با عنوان «رهاسازی دیپلماتیک» علیه ایران سخن میگوید و تصریح میکند:
«الگوی کنش رفتاری امریکا به همراه کشورهای اروپایی، نشانههایی از رهاسازی دیپلماتیک را در ارتباط با ایران به نمایش میگذارد.»
به گفته او، کاهش محسوس روابط دیپلماتیک ایران و جهان غرب در سالهای ۲۰۲۵-۲۰۲۶، نتیجه مستقیم این راهبرد است.
او خروج خانوادههای دیپلماتهای اروپایی از ایران را «اولین نشانه تهدید» توصیف کرده و هشدار میدهد که خلأ در کنش ارتباطی بازیگران، میتواند به «رویارویی، منازعه و حتی انفجار نظامی» منجر شود.
متقی همچنین به ممانعت از حضور وزیر امور خارجه ایران در «کنفرانس امنیتی مونیخ» و «مجمع اقتصاد جهانی داووس» اشاره کرده و این اقدام را «خارج از عرف دیپلماتیک» دانسته است؛ اقدامی که به باور برخی تحلیلگران، نشانهای از پایان یا تضعیف جدی کارکرد دیپلماسی در حلوفصل اختلافات راهبردی است.
در ادامه، این استاد دانشگاه تهران با تشریح روند «امنیتیسازی ایران» در سیاست بینالملل، تأکید میکند که ایالاتمتحده و اروپا از ابزارهایی، چون تحریم، مهار و محدودسازی برای فرسایش قدرت اقتصادی و اجتماعی ایران بهره گرفتهاند. او با اشاره به افزایش تورم، کسری بودجه و فشارهای اقتصادی مینویسد این روندها «چالشهای امنیتی فزایندهتری را برای ایران ایجاد خواهد کرد».
متقی در بخشی جنجالی از یادداشت، به نقل از اسکات بسنت، وزیر خزانهداری ایالاتمتحده، مینویسد که واشنگتن صراحتاً از تحریم و آشوبسازی اجتماعی بهعنوان ابزار فشار علیه ایران یاد کرده است.
او در جمعبندی یادداشت خود هشدار میدهد که ایران در شرایط کنونی با «ابهام راهبردی» در حوزههای اقتصادی، اجتماعی و امنیتی مواجه است و عبور از این وضعیت بدون بازتولید همبستگی اجتماعی، ترمیم گفتمان داخلی و اتخاذ راهبردی منعطف در سیاست خارجی ممکن نخواهد بود.
